Được khởi xướng bởi mạng lưới phụ huynh và các chuyên gia người Việt trên toàn cầu, chương trình Future Innovators (FINO) 2026 vừa chính thức khép lại hai ngày hoạt động Bootcamp sôi nổi tại Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC), Hà Nội. Sự kiện là điểm nhấn trong hành trình học tập theo dự án của 50 học sinh gốc Việt xuất sắc trong độ tuổi từ 14 đến 18, nhằm mục tiêu chuẩn bị năng lực thực chiến cho thế hệ trẻ trước những bài toán thực tế của xã hội trong các lĩnh vực giáo dục, sức khỏe, môi trường và đời sống.
“Cơn bão” AI và sự dịch chuyển của cấu trúc việc làm
Sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo (AI) đang trở thành một trong những động lực chính làm thay đổi toàn diện cấu trúc việc làm cũng như các yêu cầu về kỹ năng lao động. Theo báo cáo “Future of Jobs Report 2025” do Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) công bố, có đến 86% doanh nghiệp tham gia khảo sát kỳ vọng AI và công nghệ xử lý thông tin sẽ làm thay đổi hoạt động kinh doanh của họ từ nay đến năm 2030. Báo cáo cũng đưa ra những dự báo đáng chú ý khi cho rằng khoảng 39% kỹ năng hiện tại của người lao động sẽ bị biến đổi hoặc trở nên lỗi thời. Đồng thời, quá trình chuyển dịch của thị trường lao động trong giai đoạn 2025–2030 có khả năng tác động trực tiếp tới khoảng 22% số lượng việc làm hiện tại.
Song song với đó, giá trị của các loại văn bằng truyền thống đang đứng trước những thử thách mới. Báo cáo “Employment and Social Trends 2026” của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) ghi nhận tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên trên toàn cầu hiện ở mức 12,4%. Thực tế cho thấy có khoảng 260 triệu người trẻ, tương đương 20%, đang trong tình trạng không có việc làm, không đến trường hoặc không tham gia bất kỳ chương trình đào tạo nào. Đại diện ILO cũng nhấn mạnh rằng sự can thiệp của AI và tự động hóa có thể làm trầm trọng thêm những thách thức đối với những người trẻ có trình độ học vấn cao đang nỗ lực tìm kiếm công việc đầu tiên, đặc biệt là ở những ngành nghề đòi hỏi kỹ năng chuyên môn sâu.
Sự ra đời của FINO từ trăn trở của giới chuyên gia giáo dục
Bối cảnh nhiều biến động của thị trường lao động đã thôi thúc bà Phượng Đoàn, một chuyên gia giáo dục hiện đang công tác tại Philadelphia, Hoa Kỳ, cùng các cộng sự tìm kiếm những giải pháp hỗ trợ thiết thực cho thế hệ học sinh từ 14 đến 18 tuổi. Là một người mẹ có con sinh ra và lớn lên tại Mỹ, đồng thời là nhà sáng lập cộng đồng “Đồng hành cùng con tại Mỹ” – một mạng lưới quy tụ các bậc phụ huynh trí thức và chuyên gia người Việt tại Hoa Kỳ – bà Phượng Đoàn nhận định các phương pháp học tập truyền thống lấy điểm số làm trọng tâm đã không còn đủ để giúp thế hệ tương lai bắt nhịp với tốc độ thay đổi của thị trường.
Quan điểm này có sự tương đồng lớn với những tín hiệu phản hồi từ môi trường giáo dục đại học. Một cuộc khảo sát thực hiện trên 759 giảng viên tại Mỹ do Cengage Group công bố vào tháng 6/2026 cho thấy 79% giảng viên đề xuất cần tăng cường năng lực tư duy phản biện, kỹ năng giải quyết vấn đề và kỹ năng viết để giúp người học thích ứng tốt hơn với sự hiện diện của AI. Bên cạnh đó, 61% ý kiến cho rằng các cơ sở giáo dục cần mở rộng thêm các cơ hội học tập thực hành và cọ xát thực tế.
Từ sự đồng thuận của mạng lưới phụ huynh trí thức, sáng kiến giáo dục phi lợi nhuận Future Innovators (FINO) đã chính thức được triển khai. Dự án đóng vai trò như một cầu nối chiến lược, giúp thế hệ trẻ người Việt trên toàn cầu sẵn sàng thích ứng với tương lai thông qua môi trường làm việc thực tế, đồng thời nuôi dưỡng và giữ vững niềm tự hào về bản sắc văn hóa cội nguồn.
Mô hình học tập thực chiến cùng mạng lưới mentor toàn cầu
Điểm khác biệt lớn nhất của FINO so với các chương trình phát triển kỹ năng thông thường là việc không tập trung vào luyện thi hay mô phỏng hội nghị, mà trực tiếp đặt học sinh vào môi trường làm việc thực tiễn mô phỏng theo các doanh nghiệp. Trong khuôn khổ chương trình năm 2026, 50 học sinh được tuyển chọn đã tiến hành thành lập các nhóm dự án hoạt động trong ba lĩnh vực công nghệ mũi nhọn bao gồm: Công nghệ Giáo dục (EdTech), Công nghệ Tài chính (FinTech) và Công nghệ Y tế (MedTech).
Hành trình của FINO 2026 được thiết kế khoa học với 5 phiên học trực tuyến kết hợp cùng 2 ngày Bootcamp trực tiếp tại Hà Nội. Theo cấu trúc chương trình, sau khi lựa chọn lĩnh vực nghiên cứu, các học sinh sẽ cùng nhóm xác định vấn đề, tìm hiểu nhu cầu thị trường, xây dựng nguyên mẫu sản phẩm (prototype) và chuẩn bị bài thuyết trình ngắn gọn về giải pháp.
Trong ngày đầu tiên của chuỗi sự kiện Bootcamp (8/8), hoạt động “The Trade Show” đã đưa các nhóm vào tình huống phải giới thiệu sản phẩm thử nghiệm, giải thích cơ chế vận hành của giải pháp và tiếp nhận phản hồi trực tiếp từ đội ngũ mentor cũng như các nhóm đối thủ. Ngay sau đó, hoạt động “The War Room” buộc các em phải quay trở lại bàn làm việc để phân tích những điểm chưa hợp lý, kiểm tra lại các giả định ban đầu và tiến hành điều chỉnh sản phẩm. Trong suốt quá trình này, các mentor chỉ giữ vai trò đặt câu hỏi và phản biện, trong khi mọi ý tưởng, quy trình thực thi và sản phẩm cuối cùng đều do học sinh trực tiếp phát triển.
Bước sang ngày 9/8, sáu nhóm dự án đã bước vào vòng Showcase với sáu hướng giải quyết hoàn toàn khác biệt. Cụ thể, các giải pháp được trình bày bao gồm vật liệu có khả năng phân hủy sinh học từ rác thải thực phẩm, nền tảng học tập khuyến khích tư duy sâu, thiết kế mũ bảo hiểm cải tiến, giải pháp công nghệ hỗ trợ khả năng tập trung trong môi trường số, balo được thiết kế theo nguyên tắc nhân trắc học, và cuối cùng là ứng dụng giúp người dùng tiếp cận thông tin dinh dưỡng thuận tiện hơn.
Thành công của dự án không chỉ nằm ở sản phẩm cuối cùng. Xuyên suốt quá trình phát triển, học sinh liên tục phải trả lời những câu hỏi sát với cách vận hành của một dự án thực tế, như việc xác định vấn đề có thực sự tồn tại hay không, chân dung người dùng mục tiêu là ai, các giả định ban đầu có chính xác không và những yếu tố nào cần thay đổi sau khi tiếp nhận phản hồi từ chuyên gia. Đồng hành sát sao cùng các em là mạng lưới mentor bao gồm các chuyên gia và kỹ sư gốc Việt xuất sắc đang làm việc tại Mỹ, Nhật Bản, Singapore và Việt Nam. Việc kết nối trực tiếp với các chuyên gia đang hoạt động ở nhiều thị trường quốc tế giúp học sinh được tiếp cận với các phương pháp đặt vấn đề đa dạng, nhưng vẫn duy trì được tính chủ động tuyệt đối trong dự án của mình.
Tầm nhìn dài hạn của sáng kiến giáo dục phi lợi nhuận
Được tổ chức dưới dạng thử nghiệm vào năm 2025, sáng kiến FINO đã ghi nhận nhiều chuyển biến tích cực trong tư duy của người học. Khi áp lực về điểm số thành tích được cởi bỏ, nhiều học sinh đã bộc lộ rõ nét năng lực tư duy hệ thống, khả năng kết nối chuỗi ý tưởng và kỹ năng thuyết phục người dùng. Nhiều phụ huynh tham gia chương trình chia sẻ đây là lần đầu tiên họ chứng kiến con cái chủ động trăn trở về định hướng tương lai và xác định được ngành học yêu thích xuất phát từ chính nhu cầu thực tế của việc làm dự án.
Chương trình FINO không dừng lại ở buổi thuyết trình cuối cùng. Hậu sự kiện Bootcamp, các học sinh tiếp tục tham gia hoạt động Reflection Circle và hoàn thành bài viết College Ready Story với độ dài từ 50 đến 100 chữ nhằm tự nhìn nhận lại những thử nghiệm của bản thân, phân tích những điểm chưa thành công và sự thay đổi trong quá trình làm việc. Đối với những dự án tiềm năng, ban tổ chức dự kiến sẽ hỗ trợ một phần kinh phí để các nhóm tiếp tục phát triển, tạo cơ hội trao đổi trực tiếp 1:1 với cố vấn và tiến hành báo cáo lại tiến độ sau khoảng ba tháng.
Theo thông tin từ ban tổ chức, học sinh hoàn thành chương trình sẽ nhận được giấy chứng nhận đồng thời từ FINO và tổ chức Youth For Understanding (YFU). Được thành lập từ năm 1951, YFU là một mạng lưới giáo dục và trao đổi văn hóa quốc tế uy tín, hiện sở hữu 45 tổ chức thành viên trên sáu châu lục và đã thu hút hơn 310.000 học sinh tham gia các chương trình trên toàn cầu.
Với nền tảng vững chắc, FINO đang hướng tới việc xây dựng một mô hình cộng đồng học tập dài hạn dành riêng cho học sinh gốc Việt. Nhóm sáng lập hiện đang hoàn thiện các thủ tục pháp lý để đăng ký tư cách pháp nhân phi lợi nhuận tại Hoa Kỳ. Bằng việc áp dụng các phương pháp luận tiên tiến như Tư duy Thiết kế (Design Thinking) và Tư duy Hệ thống (Systems Thinking), chặng đường tiếp theo của FINO sẽ đặt trọng tâm vào việc duy trì mạng lưới mentor bền vững, kết nối các thế hệ học sinh và cam kết giúp thế hệ trẻ xây dựng năng lực thích ứng vững vàng cho hành trình học thuật cũng như sự nghiệp trong tương lai.